Bu ağırlığı nasıl hafifletelim, “gerçekçi olup, imkansızı isteyerek” olabilir mi ?
Genç bir dostum Facebook’da duvarına yazmış : “Daha kaç yıl cuma gelsin diye haftaya başlıyacağım !” Okuduğumda içim acıdı.
Yaş almanın benim üzerimdeki bir etkisi de şu oldu; insan kendi genç yıllarını geride bırakınca, yaşadığı zorlukları, çektiği meşakkatleri, anlamadan geçen yılları daha az önemser oluyor da, gençlerin benzer ya da onları zorlayacak başka yeni koşullarla yıllarını heder edecek oluşuna üzülüyorum.
Kendi şirketimi kapattıktan sonra daha özgür bir yaşam ve çalışma olanağı buldum. 2006 yılında Bilgi Üniversitesi’ndeki bir yıllık hocalık deneyimi ve daha sonraki proje bazlı çalışmalar, oldum olası gençlerle arası iyi olmuş biri olarak bana milenyumun gençlerini (kendi oğlum dahil) daha yakından anlama, gözlemleme fırsatı verdi. Kendi o yaşlarım bir yana, aktif iş hayatım sırasında tanıdığım, gözlemlediğim gençlere göre, daha yolun başında canları çok sıkkın gençlerin.
Çoğu “ne istediğini bilmiyor, ama ne istemediğini biliyor”. Baştan olumsuza odaklanmış bir gelecek tümcesi. Ruh hali bu olan bir nesle sözüm ona kariyer merkezlerinde istediğiniz kadar “kendini beş yıl sonra nerede görmeyi planlıyorsunuz? “diye sorun. Önce bu olumsuzluğun nedenlerine odaklanıp, giderebilmek lazım.
Kentleşmenin refah düzeyini yükseltmeye odaklı yaşam biçimi, çocuk yetiştirme modelini de değiştirdi. Geçenlerde bir hesap yaptık, çocuğunu büyük kentlerde özel okullarda okutmayı hedefleyen insanlar için, ana okulundan üniversiteyi bitirmeye kadar, bir çocuğun sadece eğitim maliyeti bir milyar TL’sını buluyor. Bu paraları kazanabilmek için insanların “çoook çalışması lazım”. Bu durum çocuk-ebeveyn ilişkisinin doğal ihtiyaçları karşılayacak şekilde sürdürebilmesine zaman bırakmıyor. Açıklar, bakıcı kadın, yan aktiviteler ile doldurulmaya, dolayısıyla daha fazla kaynak yaratmaya ama daha az ilişkiye gierecek zamana ve tahammüle neden oluyor. Sonuçlarını düşünmeden içine düşülen bu girdap, aileleri içine çekip duruyor.
Eğitim sistemi de, sonunda hayata atıverdiği gençlere bir yaşam ve kariyer perspektifi veremiyor. Özel okul da olsa gittikçe sıradanlaşan, standart bir eğitimden geçiyor gençler. Derken milyarlar yatırılan gençler, 1500 – 2000 TL maaşlarla bir iş bulabildiklerine baştan seviniyorlar belki, ama sevinçleri kısa sürüyor. Bakmayın koca koca İK departmanlarına, Kariyer Merkezlerine, “Kariyer Planlama” uygulamalarına. Adet yerini bulsun diye yapılanlar, hayata geçemiyor.
Çalışma hayatım boyunca çok genç insanla çalıştım, onları iş içerisinde keşfedip yönlendirmekten büyük tatmin duydum. Son projelerden birinde çalışmak fırsatı bulduğum gençlerin daha sonraki safhadaki durumlarına bakıyor ve hayıflanıyorum. Eğitimleri bir yana, analitik zekaları (ki bu eğitim sistemi maalesef bu önemi yönü hiç gelitirmiyor), sonuç odaklı çalışmaya hızlı adaptasyonları, öğrenme ve uygulama kapasiteleri ile genelden ayrışan bu genç insanların önünü açarak, destek olarak onlardan çok daha yüksek performans elde etmek yerine, onları dar ve sıkıcı çerçevelere hapseden yönetim zihniyeti aslında kendi bindiği dalı kesiyor.
Seksenli yılların başında iş hayatına atılmış biri olarak kendimi çok daha şanslı addediyorum. Bizim dönemimizde işe alımda da, çalışırken de yetkinliklerimiz, eğitimimiz kadar dikkate alınır, liyakata göre değerlendirme daha sağlıklı yapılırdı. İkinci bine yaklaşırken, her ne kadar profesyonel çalışma hayatı, misyonlar, vizyonlar, etik kurallar, toplam kalite yönetimi, sosyal sorumluluk... ilkeleri belirlenip, kurallarabağlandıysa da, uygulamaya geçilemeyen bu laf salatası, gençlerin yabancılaşmasını arttırmaktan başka bir işe yaramadı. Ömür boyu bir fakire, yaşlıya yardım etmeyen, komşusunun elindeki torbayı taşım ayı aklına getirmeyen neslin sosyal sorumluluk anlayışı ne olabilir ki ! Tüm bu zırvalara karşın, otuz yıllık iş deneyimi ve gözlemlerime göre nepotizmin zirvelerinde olduğumuzu düşünüyorum.
Her geçen yıl, kurumsal yapılarda nefes alamayan gençlerin sayısı artıyor. Ne yapılan işe, ne kuruma ne de o kurumlarda onlar için bir gelecek olduğuna inanmıyorlar. Ama hayatlarını kazanmaları lazım. O zaman işte “daha kaç yıl Cuma gelsin diye haftaya başlayacağım” isyanı patlayıveriyor.
Kendi işini kurmayı hayal edenler de fazla değil. Zira sistem, biraz da ekonomik krizin de etkisiyle, o çıkışı da karartıyor. Milenyumla birlikte beklenen büyük değişimin, on yıl sonra oldukça yavaş seyrettiğini söylemek yanlış olmaz. Geçmiş bilgiler, deneyimler bugün geleceğe ışık tutmuyor. Refahın, tüketimin, kazançların hızla arttığı 1980-2000 aralığından sonra, şimdi daha mütevazi ölçülere dönmüş olmaya alışmak zaman alacak. Dolayısıyla geçmişin parlak fikirlerinin beş yıla kalmadan bire yüz vermesini artık beklememek gerek. Niş alanlar doldu, internet ilk çıkış hızından sonra yatay seyir izliyor. Geçmişin büyük para kazançlarıyla tatmin olma hedefi artık geçerli değil. Deneyimlerimize bakarsak, aslında o hedef pek de makbul bir hedef değilmiş. Eninde sonunda, birey, aile, ebeveyn, çocuk olarak mutlu olmak için ölçüyü “daha fazla” edinime endekslediğinizde, aslında kısır bir döngüde koşturup duruyorsunuz. Şimdi mutlu olarak bir hayat sürdürmeyi tercih edenler, kendi yollarını bulmaya çalışıyor. Doğru da yapıyorlar. Bize dayatılan seçeneklerin dışında da varolma biçimleri olduğunu anlamak ve tercih etmek zaman alacak. Kararlı ve sabırlı olmak gerek.
Bakıyorum da, zaman içinde ben dahil, pek çok arkadaşım kendi küçük gruplarını oluşturup geziyorlar. Bizim gibilere servis veren dostlarımız oldu. Kendi hayat görüşümüze yakın, benzer ilgileri olan insanlara yönelik iş alanları oluşmaya başladı. Bir yakınım yurtdışındaki arkeolojiye meraklı insanlar için Likya bölgesine yönelik turlar yapmaya başladı. Ben yeni bir dostumun acentasının organizasyonu ile 10 kişilik fotoğraf meraklısı bir grupla harika bir Rajastan gezisi yaptım. Benzer yöntemle yaptığımız kuzeyden güneye Küba gezisinin de tadı damağımda.
Bizim gençlik yıllarımızın toplumsal içerikli, kurulu düzene karşı mottosu, belki şimdi daha bireysel biçimde gerçekleşecek : “Gerçekçi ol, imkansızı iste”. Yeter ki istemekle kalmayıp, yapmayı bilelelim. Zira düzeni benimsemeyip, kendi yolunu çizmek isteyenleri bekleyen en önemli tehlike, kendi başına çalışma disiplini, motivasyonu ve istikrar. Yeni bir düzen kurabilmeleri için onlara dikte ettirileni değil kendi hedeflerini belirlemek ve ona ulaşmak ve sürdürebilmek için öz disiplinlerini güçlendirmeleri gerekiyor. “Ne istediğini bilemeyen” bir nesil için az, buz bir meydan okuma değil bu.
Umudum ve dileğim bunu başarabilmeleri, yoksa “bekle dur Cuma’yı”
Haziran 2010
Deniz hanım, siz nur inselin akrabası mısınız?
YanıtlaSil