24 Aralık 2010 Cuma

Bir kış molası için notlar


Yıllar önce, dört yıl birlikte çalıştığımız çocukluk arkadaşım, kardeşim, eşinin işi nedeniyle işten ayrılıp, Marmaris’e göç etti. Aylar geçti, bir gün mutad konuşmalarımızda “hala normal olarak gazete okuyamıyorum, biliyor musun ?” dedi. Aradan aylar geçmesine rağmen, hala gazete sayfalarında müşterilerimizin, rakiplerin haberlerini takip ettiğini, PR bağlantılı haberleri neredeyse kesip küpürlemek üzere okuduğunu tespit etmişti. Bir yandan tam bir “algıda seçicilik” örneğidir. Bir yandan da işin gerçek hayatın ne kadar önüne geçip bizi biçimlendirmiş olduğuna.

Pek çoğumuz, delice çalıştığımız dönemlerde, hep sakin bir yerlere kaçıp, bir tür inziva hayatı yaşamayı hayal ederiz. Kendimizi unuttuğumuzu, baş döndüren hızla çevrilen çarkların bize hayatı ıskalattırdığını fark ederiz. Büyük kent, iş hayatının zamana karşı hızı bizi gerçek zamandan koparır. Zaman, filanca toplantı gün ve saatine, yetişilmesi gereken bir rapora, girilecek bir ihalenin son teminat gününe, falanca tesisin açılışına ait bir zamandır. İşi bir yana bıraksak, bu defa çocuğumuzun SBS sınavına, büyüklere bakan bakıcı kadının izin gününe, binemediğimiz teknenin bakım zamanına göre yaşanır. Böylesi zorunluluklara ayarlı yaşayışa, o zaman girdabına öyle kapılırız ki, bazen uyku zamanı, yemek zamanı bile onlardan arta kalan anlara sıkışır, sarkar, atlanır. Kısaca bedenin ve ruhun doğal zamanı hükmünü yitirir.

Hız sarhoşluğuna kapılanlar için mevsim değişmiş, doğa kabuk değiştirmiş... fark etmek için zaman yoktur. Giysilerin ve vitrinlerin değişmesini fark edilir belki. Halbuki, mevsimler, doğa kendi hükmünü sürer, bizim dikkat aralığımıza bakmaksızın. Küresel ısınmanın oyunlarını bir yana bırakırsak, yüzyıllardır tabiat kendi döngüsünü, gerçek zamanı, müthiş mucizelerle yineler. Bizler farkında olalım, olmayalım. Kaçırdığımız yanımıza ziyan kalır. Üstelik tekrarı da yoktur. Çünkü her bahar, yaz ve kış hiçbir zaman aynı değildir, bizim de olmadığımız gibi.

Şimdi kışın zamanı. Sezon açılışını, indirimini, halka arzları, dolardaki ani düşüş ve yükselişleri bir yana bırakın bir an ve girmekte olduğumuz kışa göz atın. Kurumuş çınar yapraklarının kokusuna karışan Malta Eriği çiçeğini koklayın.

İstanbul’da kış gecikir. Tam hava artık soğudu derken, yeniden masmavi bir gökyüzünde güneş parıldar.Yazlıklar çoktan kaldırılmış, kazaklar raflara yerleşmiştir ama, son sıcaklar için kenarda bırakılmış bir iki kısa kollu pamuklu ile sarı yaza selam çakılır. Ağaçlar henüz yeşil yapraklarına veda etmemiştir. Güneş erkenden eğilmese, insan yaz sanabilir bu havaları.

Sonra sadece bir kaç gün içinde yapraklar sararır, kahverengiye döner, hafif bir resintiyle konfetiler gibi dökülmeye başlar. Bu kısa geçişten geriye çıplak dallarda asılı yılbaşı süsleri gibi, turuncu Trabzon hurmalarıyla, mucizevi bir biçimde bu mevsimde çiçek açan tek meyva ağacı olan Malta eriği çiçeklerinin saltanatı başlar. Baygın ve keskin kokuları ilkbaharın iğde çiçekleriyle yarışır. İstanbul’un betonlaşmasından arda kalan bahçelere bakıp bu olağanüstü şehrin florasına bir kez daha hayran kalır, görmeye fırsat bulabilen gözler.

Henüz çingeneler kırmızı topları bağlamaya başlamadan, Belgrad ormanında kendi ellerinizle doğal halinde Kokinaları toplamak mümkündür. Olsa olsa sivri yaprakları biraz elinize batar. Mor Güz Çiğdem’lerine uzanmayın, onlar seyretmek içindir. Toplarsanız hemen sünüverirler. Aynı sıralarda Anadolu’daki hasatına başlanan yükte hafif, pahada ağır Safran çiçekleri ile kardeş sayılırlar.

Hava erken kararsa da, yaza inat balıkçı tablalarında irili, ufaklı gümüş parıltılar içini şenlendirir insanın. Önce Sardalya, Palamut, ardından Lüfer familyası. Çinekop, Sarıkanat’a el sürmeyelim ki büyüsünler Lüfer olsunlar dedik ama balıkçılar kendi bindikleri sandalları batırmakta ısrarlılar. Önce Uskumru’yu kaybettik, korkarım sıra Lüfer’de. Oysa Uskumru ve kurusu Çiroz da İstanbul’un kış nimetleri arasında soframızı şenlendirirdi. Ben hatırlamam ama ablam anlatır, kar yağarken dışardaki mangalda cızırdayan Uskumru kokusunu.

Kış aslında ev zamanıdır. Kabuğuna çekilen bir tosbağa gibi içimize dönme zamanı. Ev içi keyiflerini yaşama zamanı.

Ben kış çocuğu sayılırım. Her ne kadar pastırma yazının aldatıcı sıcaklarında doğmuşsam da bilirim hemen akabindedir soğuk ayazlar. Ondan mıdır bilmem ama, kış bana kasvetli, hüzünlü gelmez. Hatta yeniden doğuşa hazırlanmanın heyecanı ve umudunu yaşatır bana. Evi yaşamak bir yana kenti yaşamanın da en iyi zamanıdır kış. Konserler, sergiler, yeni filmler... Soğuğu dışarıda bırakıp, seyredilen filmler, dinlenen güzel müzikler, sıcak bir salep ya da çaya eşlik eden sohbetler, okumalar güzel, derin ve akılda kalıcıdır. Dışarıda sizi kışkırtan bir güneş, bunaltınızı serinletecek bir deniz, tatil telaşı aklınızı çelmez.

Hele, karın bastırdığı kenti esir aldığı günleri daha da severim. İstanbul gibi dur durak bilmeyen, nefes nefese bir kentin ve onun yorgun insanlarının mecburi tatil günleridir. Sokaklar için sevinirim, işyerleri, okul binaları, en çok da her daim tıknefes koşuşturan insanları için. Bir kaç günlük topyekun bir dinlenme. Sözün gerçek anlamıyla yavaşlayan bir “slow city”. Her ne kadar okumayı ve okulu sevmiş olsam da, okul yıllarımda bu kentin sunduğu mecburi tatil fırsatlarını dört gözle beklerdim. Bunlardan biri yoğun yağan kar, tipiydi, herkes için tatil demekti. Bazılarıysa, henüz iki kıta köprüyle birleşmemiş olduğundan sadece biz “karşıda” yani Anadolu yakasında oturup, Avrupa yakasında okula gidenlere özgüydü. Yani şahane lodos ve sis günleri. Böylece okul döneminin üç mevsimi için de kaçamak gün umutlarımız olurdu. Kışın kar, baharlarda sis ve lodos. İstanbul “lodosçu” diye fırtına sonrası denizin kıyıya bıraktığı kömür ve sair hazineleri toplayanları bilir oysa en kral lodosçular yukarıda tarif edilen biz “karşılı” çocuklardık. Gelsin Kadıköy sinemaları, sahil çay bahçeleri, bisiklet turları.

Yoğun iş temposuyla çalışırken, bayramı fırsat bilip yurt dışına kaçtığımda, iş günlerinde aylaklık yapma lüksünü farkederdim. Oralı insanlar için tatil olmayan, koşuşturma ve telaşla yaşanan günlerde, bir sokak kahvesinde tembel tembel kahvemi yudumlamak, müzelerin sakin salonlarında dolaşmak, kentin çocuklarla bakıcılarına kalmış parklarında kitap okumaktan acayip zevk alırdım. Döndüğümde kısa bir süre, sabahları işe giderken hayal ederdim, şimdi ellerim cebimde Dolmabahçe yolundan yürüsem aheste, atlasam bir vapura mesela Burgaz’a gitsem, garip kalmış kedileri sevsem, oturup Heybeli çamlarına karşı bir kahve içip adanın yaşlılarıyla laflasam. Bazen de epeydir gezmediğim Arkeoloji Müzesine yollardım hayalimi, çıkıp Yeşil Ev’de bir mola verir, Arasta çarşısına dalardım,
Adliye’ye yetişmeye çalışan kara takım elbiseli avukatlara yaramaz bir nanik çakaraktan.

Yakışıklı prensim Persi kış tüylerini kuşandı. Üç senedir hiç şaşmıyor, her sonbahar tüyleri uzuyor, kalınlaşıyor, çoğalıyor. Adeta iki beden büyüyor, aslında değil sadece tüy kabası. Doğal olarak da o uzun güzelim tüyleri bir kaç gün taramasanız birbirine girip kıtık oluyor. Bir kaç küçük topak elime gelince soluğu veterinerimizde aldım. Uzun bayram tatilini nöbetçi geçirmiş, çalışanlarıysa tatilde. Lise sonda bir kızı var, teknesi de. Ama zamanı yok. Elli yaşın bir muhasebe yaşı olduğunu söylüyor. Belli bir kıvılcım düşmüş ruhuna. Yangına körükle gidiyorum. Bir daha ne kendinin ne de kızının bu yaşta olmayacağını hatırlatıyorum. Yarın tekneye yelken çekmeye hali kalmayabileceğini. Bir daha 2010 kışını yaşayamayacağımızı hatırlatıyorum. Yaşanan yıllardan ancak yaşadığımızı hissettiğimiz anlar geriye kalıyor.

Onun için, Yağmur Atsız’ın çok sevdiğim şiirinde dediği gibi “koşarken yavaşlar gibi”, biraz yavaşlayın, kendinizi doğal akışa bırakın. Kışın tadını çıkarın. Bir akşam işten erken çıkın, atlayın bir ada veya Haliç vapuruna ve kentin denizine, göğüne, martılarına, siluetine bakın, sıcak bir çay eşliğinde. Vardığınız yerde biraz yürüyün üşüdüğünüzü fark edip bir pastanede salep içip ısının. Veya Vefa Bozacısı’na uğrayın, hemen Unkapanı İMÇ’nin arkasında. Mermer masalardan birine oturun, bol tarçınlı, isterseniz sarı leblebiyle bu güzel kış içeceğini yudumlayın. Akşama ister güzel bir çorbaya kaşık sallayın, içiniz ısınsın, ister balığınıza bir duble rakıyı katık edin... damağınızı şenlendirin. Keyfinize kulak verin, canınız ne çektiyse.

Bu Cumartesi de keyif için erken kalkın, kızınız kursu kırsın bu sabah, bir şey olmaz. Tutun elinden, ne zamandır ihmal ettiğiniz çocukluğunuzun geçtiği semte çevirin rotanızı, fotoğraf makinenizi unutmayın. Semt fırınından poğaça alın sıcaklarından. Eski çay bahçesini bulamazsanız, yeni açılmış bir yeri deneyin. Hayatı, tabiatı seyredin, çocuğunuzun sorularına keyifle cevap verin. O anlatsın siz dinleyin, siz anlatın o dinlesin, birlikte hayatın akışına bırakın kendinizi. Bir müze gezin ailece. Eve dönerken bir kitapçıya uğrayın herkes kendine bir kitap seçsin. Semt pazarı mı olur, balık çarşısı mı, mevsimin sebzesinden, meyvasından, balığından alın, gelin evde çay demleyip aldığınız kitabı okumaya başlayın. Akşam birbirinize kitaplarınızı anlatırken birlikte yemek yapın, afiyetle yiyip, üstüne güzel bir film seyredin, sinemada veya evde. Evdeyseniz kanapede seyrederken uyuya kalın, nasılsa ertesi gün Pazar deyip gevşeyin. Yorganı üstünüze çekerken kış güzelmiş deyin, ertesi gün için yeni kaçamak rotalar hayal edin. Uyanınca da hayalinizi ötelemeyin, gerçekleştirin.

Hız sarhoşluğunu bir yana bırakın. Ayılınca geç olmadan, kendinize, ailenize fırsat tanıyın, konuşmakla yetinmeyin, birlikte hoşlandığınız şeyler yapın, birlikte üretin, gülün bazen ağlayın. Birbirinizi tanımaya, hoşlanmaya zaman ayırın, lütfen. Farkında mısınız bilmem, 21. Yüzyılın ikinci on yılına giriyoruz. Geçirdiğiniz yılları keyifle hatırlayacağınız nice yıllara.

Xxx
Yıllar önce, dört yıl birlikte çalıştığımız çocukluk arkadaşım, kardeşim, eşinin işi nedeniyle işten ayrılıp, Marmaris’e göç etti. Aylar geçti, bir gün mutad konuşmalarımızda “hala normal olarak gazete okuyamıyorum, biliyor musun ?” dedi. Aradan aylar geçmesine rağmen, hala gazete sayfalarında müşterilerimizin, rakiplerin haberlerini takip ettiğini, PR bağlantılı haberleri neredeyse kesip küpürlemek üzere okuduğunu tespit etmişti. Bir yandan tam bir “algıda seçicilik” örneğidir. Bir yandan da işin gerçek hayatın ne kadar önüne geçip bizi biçimlendirmiş olduğuna.
Pek çoğumuz, delice çalıştığımız dönemlerde, hep sakin bir yerlere kaçıp, bir tür inziva hayatı yaşamayı hayal ederiz. Kendimizi unuttuğumuzu, hızla çevrilen çarkların bize hayatı ıskalattırdığını fark ederiz. Zaman, filanca toplantı gün ve saatine, yetişilmesi gereken bir rapora ayarlıdır. İşi bir yana bıraksak, bu defa çocuğumuzun SBS sınavına, büyüklere bakan bakıcı kadının izin gününe göre yaşarız. Bedenin ve ruhun doğal zamanı hükmünü yitirir. Hız sarhoşluğuna kapılanlar için mevsim değişmiş, doğa kabuk değiştirmiş... fark etmek için zaman yoktur. Halbuki, mevsimler, doğa kendi hükmünü sürer, döngüsünü müthiş mucizelerle yineler. Bizler farkında olalım, olmayalım. Kaçırdığımız yanımıza ziyan kalır. Çünkü her bahar, yaz ve kış hiçbir zaman aynı değildir, bizim de olmadığımız gibi.
Şimdi kışın zamanı. İndirimi, halka arzları, döviz dalgalanmalarını bir yana bırakın bir an ve kışa göz atın. Kurumuş çınar yapraklarının kokusuna karışan Malta Eriği çiçeğini koklayın. Hava erken kararsa da, yaza inat balıkçı tablalarında irili, ufaklı gümüş parıltılar içinizi şenlendirin. Önce Sardalya, Palamut, ardından Lüfer familyası. Çinekop, Sarıkanat’a el sürmeyelim ki büyüsünler Önce Uskumru’yu kaybettik, korkarım sıra Lüfer’de. Kış çocuğu olduğumdan mı bilmem, kış bana kasvetli, hüzünlü gelmez. Hatta yeniden doğuşa hazırlanmanın heyecanı ve umudunu yaşatır bana. Hele, karın bastırdığı kenti esir aldığı günleri daha da severim. İstanbul gibi dur durak bilmeyen, nefes nefese bir kentin ve onun yorgun insanlarının mecburi tatil günleridir. Sokaklar için sevinirim, işyerleri, okul binaları, en çok da her daim tıknefes koşuşturan insanları için. Bir kaç günlük topyekun bir dinlenme. Sözün gerçek anlamıyla yavaşlayan bir “slow city”. Okul yıllarımda bu kentin sunduğu mecburi tatil fırsatlarını dört gözle beklerdim. Bunlardan biri yoğun yağan kar, tipiydi, herkes için tatil demekti. Bazılarıysa, henüz iki kıta köprüyle birleşmemiş olduğundan sadece biz “karşıda” yani Anadolu yakasında oturup, Avrupa yakasında okula gidenlere özgüydü. Yani şahane lodos ve sis günleri. Böylece okul döneminin üç mevsimi için de kaçamak gün umutlarımız olurdu. Kışın kar, baharlarda sis ve lodos. İstanbul “lodosçu” diye fırtına sonrası denizin kıyıya bıraktığı kömür ve sair hazineleri toplayanları bilir oysa en kral lodosçular yukarıda tarif edilen biz “karşılı” çocuklardık. Gelsin Kadıköy sinemaları, sahil çay bahçeleri, bisiklet turları...
Yakışıklı prensim Persi kış tüylerini kuşandı. Her sonbahar tüyleri uzuyor, kalınlaşıyor, çoğalıyor. Adeta iki beden büyüyor, aslında tüy kabası. Doğal olarak bir kaç gün taramasanız birbirine girip kıtık oluyor. Küçük topaklar elime gelince soluğu veterinerimizde aldım. Uzun bayram tatilini nöbetçi geçirmiş, çalışanlarıysa tatilde. Lise sonda bir kızı var, teknesi de. Ama zamanı yok. Elli yaşın bir muhasebe yaşı olduğunu söylüyor. Belli bir kıvılcım düşmüş ruhuna. Yangına körükle gidiyorum. Bir daha ne kendinin ne de kızının bu yaşta olmayacağını hatırlatıyorum. Yarın tekneye yelken çekmeye hali kalmayabileceğini. Bir daha 2010 kışını yaşayamayacağımızı hatırlatıyorum. Yaşanan yıllardan ancak yaşadığımızı hissettiğimiz anlar geriye kalıyor.
Yağmur Atsız’ın çok sevdiğim şiirinde dediği gibi “koşarken yavaşlar gibi”, biraz yavaşlayın, kendinizi doğal akışa bırakın. Kışın tadını çıkarın. Bir akşam işten erken çıkın, atlayın bir ada veya Haliç vapuruna ve kentin denizine, göğüne, martılarına, siluetine bakın, sıcak bir çay eşliğinde. Vardığınız yerde biraz yürüyün üşüdüğünüzü fark edip bir pastanede salep içip ısının. Veya Vefa Bozacısı’na uğrayın, mermer masalardan birine oturun, bol tarçınlı, isterseniz sarı leblebiyle bu güzel kış içeceğini yudumlayın. Akşama ister güzel bir çorbaya kaşık sallayın, içiniz ısınsın, ister balığınıza bir duble rakıyı katık edin, damağınızı şenlendirin. Keyfinize kulak verin, canınız ne çektiyse. Hız sarhoşluğunu bir yana bırakın. Ayılınca geç olmadan, kendinize, ailenize fırsat tanıyın, konuşmakla yetinmeyin, birlikte hoşlandığınız şeyler yapın, birlikte üretin, gülün bazen ağlayın. Birbirinizi tanımaya, hoşlanmaya zaman ayırın, lütfen. Farkında mısınız bilmem, 21. Yüzyılın ikinci on yılına giriyoruz. Geçirdiğiniz yılları keyifle hatırlayacağınız nice yıllara.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder